PSA

Co to jest PSA?

Jest to angielski skrót od słów prostatic specific antigen, co tłumaczymy swoisty antygen sterczowy. Najkrócej mówiąc jest to enzym wydzielany w organizmie mężczyzny, tylko przez komórki wydzielnicze przewodów stercza, a odpowiedzialny za utrzymanie nasienia w stanie płynnym. Ważnym słowem występującym w nazwie jest swoisty – oznacza on, że antygen sterczowy jest swoisty dla stercza, a nie dla poszczególnych jednostek chorobowych.
Dlatego poziom PSA (w surowicy) obecnie stanowi podstawowe badanie laboratoryjne w diagnostyce chorób stercza.

Po co oznaczamy poziom PSA w surowicy?

Głównym celem oznaczania poziomu PSA w surowicy krwi jest wykrywanie wczesnych postaci raka stercza. W prawidłowej tkance stercza PSA jest wydzielany do światła przewodów gruczołowych, a następnie do nasienia, gdzie osiąga wysokie stężenie – od 0,5 do 5 000 000 ng/ml. Do krwiobiegu przechodzi tylko w minimalnych ilościach. Dlatego u mężczyzn ze zdrową prostatą jego stężenie w krwiobiegu jest niskie.

Dlaczego w raku stercza dochodzi do wzrostu poziomu PSA w surowicy?

Gdy w tkankach stercza rozwija się proces nowotworowy to dochodzi do łatwiejszego przechodzenia PSA do krwiobiegu. Skutek – wzrost poziomu PSA w surowicy krwi. Dzieje się tak ze względu na uszkodzenia naturalnej bariery komórkowej, a nie z powodu zwiększonej produkcji PSA przez komórki raka stercza.
Czy jest to badanie w 100% pewne?
Nie, jak sama nazwa wskazuje PSA jest specyficzne dla samego narządu, czyli gruczołu krokowego, a nie dla choroby jaką jest rak stercza. U około 20% mężczyzn z podwyższonym poziomem PSA nie stwierdza się raka stercza, z drugiej strony u około 30% z prawidłowym poziomem nowotwór ten występuje.
Jak często należy wykonywać oznaczenie poziomu PSA?
Według współczesnych standardów oznaczenie poziomu PSA powinni wykonywać raz do roku mężczyźni po 50. roku życia. W przypadku, gdy krewny pierwszego stopnia (ojciec, brat ) chorował na tę chorobę regularne oznaczenia należy rozpocząć od 40. roku życia.

Jaki jest prawidłowy poziom PSA w surowicy?

Za prawidłowy przyjmuje się poziom pomiędzy 0,0-4,0 ng/ml. Jednak na ten poziom mogą wpływać różne czynniki:
Androgeny, czyli hormony męskie. Przy ich braku np. w wyniku kastracji dochodzi do gwałtownego spadku poziomu PSA.
Wiek. Przyjmuje się, że u zdrowego mężczyzny poziom PSA wzrasta o około 0,04n g/ml rocznie. Jest to związane ze wzrostem objętości stercza – na każdy wzrost objętości stercza o 1 cm3 następuje wzrost PSA o około 4%.
Rasa. Wyższy poziom PSA jest opisywany u przedstawicieli rasy afroamerykańskiej.
Wytrysk. Oznaczenie poziomu PSA powinno odbywać się po około 48 godzinach bez ejakulacji ponieważ w jej trakcie dochodzi do wzrostu PSA.
Tak jak widzisz, poziom PSA zależny jest od wielu czynników, dlatego do praktyki klinicznej wprowadzono określania PSA w powiązaniu z tymi czynnikami. Możesz spotkać takie pojęcia jak:
PSAD-PSA dentsity – jest to powiązanie PSA z objętością stercza. Iloraz stężenia całkowitego PSA i objętości stercza w badaniu USG.
asPSA-age specific PSA – jest to PSA powiązane z wiekiem,
PSAv-PSA velocity – jest to powiązanie PSA z czasem. Oznaczenie tempa wzrostu PSA w określonym czasie.

Kiedy dochodzi do podwyższonego poziomu PSA?

Głównymi chorobami, w przebiegu których dochodzi do wzrostu poziomu PSA to:
Rak stercza w wyniku zwiększonego przechodzenia PSA do krwiobiegu.
Łagodny rozrost stercza (BPH lub skrót polski łrs) związany ze zwiększoną objętością stercza, a przez to produkcją PSA.
Zapalenie stercza, gdzie w wyniku uszkodzenia bariery komórkowej podobnie jak w raku dochodzi do zwiększonego przechodzenia PSA do krwiobiegu.

Kiedy jeszcze może dojść do przejściowego wzrostu PSA?

Wszystkie sytuacje, które powodują mechaniczny uraz tkanek gruczołu krokowego powodują przejściowe zwiększone wydzielanie PSA do krwiobiegu. Są to cystoskopia, cewnikowanie, masaż stercza, wszystkie zabiegi na sterczu, TRUS, czy biopsja stercza.

Kiedy może dojść do obniżenia poziomu PSA w surowicy?

Usunięcie całego stercza, tzw. leczenie radykalne raka stercza (prostatektomia). Poziom PSA po zabiegu powinien wynosić 0,0 ng/ml.
Radioterapia podobnie jak operacja polega na zniszczeniu tkanek stercza dlatego poziom PSA również obniża się.
Leczenie hormonalne w przebiegu raka stercza również powoduje obniżenie poziomu PSA
Do obniżenia poziomu PSA dochodzi też w trakcie leczenia gruczolaka stercza popularnymi lekami z grupy finasterydu, czyli inhibitorów 5 alfa reduktazy. Wpływają one na stężenie androgenów w tkance stercza. Po 5-6 miesiącach stosowania kuracji spadek PSA wynosi około 50% wartości „wyjściowej”.

Na koniec pragnę podkreślić, że PSA nie jest badaniem w 100% pewnym. Pewne jest, że poziom PSA pomiędzy 0,0 – 4,0 ng/ml powinien występować u 100% zdrowych mężczyzn w wieku poniżej 40. lat i u 97% zdrowych mężczyzn po czterdziestce, natomiast poziom pomiędzy 4,0-10,0 ng/ml stwierdza się u 3% zdrowych mężczyzn powyżej 40. roku życia.
Dlatego warto zapamiętać, że nie wszyscy mężczyźni z podwyższonym poziomem PSA na pewno mają raka stercza, a z drugiej strony nie wszyscy z prawidłowym poziomem PSA tego raka nie mają.

<script>
(function(i,s,o,g,r,a,m){i[‚GoogleAnalyticsObject’]=r;i[r]=i[r]||function(){
(i[r].q=i[r].q||[]).push(arguments)},i[r].l=1*new Date();a=s.createElement(o),
m=s.getElementsByTagName(o)[0];a.async=1;a.src=g;m.parentNode.insertBefore(a,m)
})(window,document,’script’,’https://www.google-analytics.com/analytics.js’,’ga’);

ga(‚create’, ‚UA-104768859-1’, ‚auto’);
ga(‚send’, ‚pageview’);

</script>